خبرگزاری مهر، گروه استان ها: آیه ۵۴ سوره مبارکه قرآن از جمله آیاتی است که تصویری جامع و آیندهنگر از جامعه ایمانی ترسیم میکند؛ آیاتی که هم هشدار است و هم بشارت. در بخشی از این آیه شریفه میخوانیم: «یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلَا یَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ»؛ مؤمنانی که در راه خدا جهاد میکنند و از سرزنش هیچ سرزنشکنندهای هراسی به دل راه نمیدهند.
در همین زمینه گفتگویی با «حجتالاسلام مجتبی روزافروزی» معاون فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی گیلان، انجام داده ایم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
جهاد؛ مفهومی فراتر از میدان نبرد
حجتالاسلام روزافروزی با اشاره به بستر نزول آیه ۵۴ سوره مائده اظهار کرد: این آیه پس از آن نازل میشود که خداوند نسبت به خطر بازگشت از دین هشدار میدهد؛ «مَن یَرْتَدَّ مِنکُمْ عَن دِینِهِ». اما بلافاصله یک سنت قطعی الهی را بیان میکند؛ اینکه اگر گروهی از مسیر حق فاصله بگیرند، خداوند قومی دیگر را خواهد آورد که واجد ویژگیهای ممتاز هستند؛ «یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ». این تعبیر، نشاندهنده رابطهای عمیق، دوسویه و مبتنی بر محبت میان خداوند و بندگان خاص اوست.
وی افزود: در ادامه آیه، شاخصهای این جامعه معرفی میشود؛ فروتنی در برابر مؤمنان، صلابت در برابر دشمنان و سپس «یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ». جهاد در اینجا مفهومی جامع دارد. اگر جهاد را صرفاً به معنای نبرد نظامی محدود کنیم، از عمق پیام قرآن فاصله گرفتهایم. جهاد یعنی تلاش همهجانبه، مستمر و هدفمند برای تحقق اراده الهی در زندگی فردی و اجتماعی.
معاون فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی گیلان با تأکید بر ابعاد مختلف جهاد تصریح کرد: امروز جهاد میتواند در عرصه فرهنگ، رسانه، تعلیم و تربیت، خدمترسانی اجتماعی، مقابله با فساد اداری و حتی در عرصه اقتصاد مقاومتی معنا پیدا کند. هر جا که انسان مؤمن برای اقامه حق، اصلاح انحراف و دفاع از ارزشهای الهی در مقابل دشمن هزینه میدهد، آنجا میدان جهاد است.
وی ادامه داد: نکته مهم در تعبیر «فِی سَبِیلِ اللَّهِ» این است که جهتگیری جهاد را مشخص میکند. ممکن است تلاش و کوشش فراوانی صورت گیرد، اما اگر جهت آن الهی نباشد، در تراز قرآنی جهاد محسوب نمیشود. بنابراین، هم نیت الهی و هم هدف الهی، شرط اساسی در تحقق این ویژگی است.
شجاعت ایمانی؛ بیاعتنایی به ملامتها
حجتالاسلام روزافروزی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به عبارت «وَلَا یَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ» گفت: این فراز از آیه، یکی از عمیقترین شاخصهای شخصیت ایمانی را بیان میکند. بسیاری از افراد ممکن است حق را بشناسند، اما در مرحله عمل، تحت تأثیر فضای اجتماعی، تخریبها، تمسخرها یا فشار افکار عمومی عقبنشینی کنند. قرآن کریم میفرماید جامعهای که خداوند آن را برای نصرت دین برمیگزیند، از این آفت مصون است.
وی افزود: «لَوْمَةَ لَائِمٍ» به معنای سرزنش سرزنشکنندگان است؛ یعنی این افراد در مسیر انجام تکلیف الهی، اسیر فضاسازیها نمیشوند. این بیاعتنایی به ملامت، به معنای بیاخلاقی یا بیتوجهی به نقد دلسوزانه نیست، بلکه به معنای آن است که انسان مؤمن معیار تصمیمگیری خود را رضایت الهی قرار میدهد، نه تشویق یا تخریب دیگران.
معاون فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی گیلان با اشاره به شرایط امروز جامعه اظهار کرد: در عصر رسانه و شبکههای اجتماعی، یکی از بزرگترین موانع حرکتهای اصلاحی، ترس از هجمههای تبلیغاتی و موجسازیهاست. گاهی یک کنشگر فرهنگی یا اجتماعی، به دلیل بیم از برچسبها و تخریبها، از بیان حق یا اقدام اصلاحی صرفنظر میکند. آیه ۵۴ سوره مائده به ما میآموزد که اگر مسیر، مسیر الهی است، نباید از ملامتها هراس داشت.
وی خاطرنشان کرد: تاریخ اسلام نیز گواه این حقیقت است. بسیاری از انبیا و اولیای الهی، در آغاز دعوت خود با شدیدترین سرزنشها و اتهامها مواجه شدند، اما چون معیارشان رضایت خدا بود، عقبنشینی نکردند. این روحیه، همان سرمایهای است که جامعه اسلامی را در برابر طوفانهای تبلیغاتی و فشارهای روانی حفظ میکند.
جامعه تراز قرآنی؛ محصول محبت و مجاهدت
حجتالاسلام روزافروزی در ادامه با جمعبندی ویژگیهای مطرحشده در این آیه گفت: اگر بخواهیم یک الگوی جامع از جامعه تراز قرآنی ارائه دهیم، باید مجموعه این اوصاف را کنار هم ببینیم؛ محبت متقابل با خداوند، تواضع در برابر مؤمنان، صلابت در برابر دشمنان، جهاد مستمر در راه خدا و شجاعت در برابر ملامتها.
وی افزود: نقطه آغاز این منظومه، همان «یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ» است. وقتی رابطه انسان با خداوند بر مدار محبت شکل گرفت، مجاهدت برای او سخت نخواهد بود و ملامتها نیز تأثیر تعیینکنندهای نخواهد داشت. کسی که محبوب خداست و خدا را دوست دارد، رضایت او را بر هر چیز دیگری ترجیح میدهد.
معاون فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی گیلان با تأکید بر کارکرد اجتماعی این آیه تصریح کرد: این آیه صرفاً یک توصیف فردی نیست، بلکه یک راهبرد اجتماعی است. خداوند میفرماید اگر گروهی از مسئولیت خود شانه خالی کنند، جریان ایمان متوقف نخواهد شد؛ بلکه نسل و گروهی دیگر با این شاخصها میداندار خواهند شد. این نگاه، امیدآفرین و در عین حال مسئولیتساز است.
وی ادامه داد: در شرایط کنونی، فعالان عرصه دین، فرهنگ و اجتماع باید این آیه را آیینهای برای سنجش خود قرار دهند. آیا تلاشهای ما واقعاً «فِی سَبِیلِ اللَّهِ» است؟ آیا در برابر تخریبها و فشارها دچار تزلزل میشویم؟ آیا محبت الهی را محور حرکت خود قرار دادهایم؟ این پرسشها میتواند جهتگیری ما را اصلاح کند.
حجتالاسلام روزافروزی در پایان تأکید کرد: آیه ۵۴ سوره مائده یک نقشه راه برای همه زمانهاست. جامعهای که میخواهد عزت، پویایی و پیشرفت حقیقی داشته باشد، باید نیروهایی تربیت کند که اهل مجاهدت مستمر و شجاعت ایمانی باشند. اگر این روحیه در میان جوانان و نخبگان ما تقویت شود، نه تهدیدهای بیرونی و نه ملامتهای درونی، توان متوقف کردن حرکت رو به رشد جامعه اسلامی را نخواهد داشت.
